True
Kennis.TV - TV kijken via internet, de beste Kennis tv-programma's bij elkaar! Nederland.FM   Nederland.TV   Contact   Cookie Verklaring  
Kennis.TV

VPRO Tegenlicht - Alle afleveringen

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Terug naar de Satellite Queens

Elke zondagavond kijken miljoenen Arabische mannen en vrouwen naar de gedurfde talkshow Kalam Nawaem, letterlijk 'vrouwenpraat'. Al vijftien jaar staat deze talkshow in de top tien van best bekeken programma's in de Arabische wereld en de populaire presentatrices hebben een vaste plek in talloze harten en huiskamers veroverd. In 2007 maakte Tegenlicht een uitzending over deze unieke talkshow. Hoe ziet het Midden-Oosten er tien jaar later uit in de ogen van Muna, Nadia en Rania?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Uitdagers en aanpakkers

In een tijd van toenemende polarisatie, politiek geharrewar en een dalend vertrouwen in overheid en instituties, zijn mensen die op een positieve manier verandering proberen te organiseren van groter belang dan ooit. Via de VPRO Tegenlicht-webapp konden bezoekers uitdagers en aanpakkers aandragen. Mensen die met initiatieven in eigen buurt of netwerk de wereld een zetje in de goede richting geven. In deze aflevering worden vijf van deze uitdagers en aanpakkers geportretteerd. Welke veranderingen weten zij, los van instellingen en overheid, voor elkaar te krijgen? Allemaal hebben ze met elkaar gemeen dat ze niet naar de politiek wijzen voor oplossingen. Dat ze niet houden van lang vergaderen en van klagen op sociale media. Maar dat ze, allemaal op hun eigen manier, met hun inventiviteit en met de mogelijkheden die hen ter beschikking staan, een bijdrage leveren aan de samenleving. Door buiten gebaande paden gewoon aan de slag te gaan.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Staat van paraatheid volgens Israël

Waarom kijkt de Belgische minister van Veiligheid, Jan Jambon, in Tel Aviv naar 'city tanks'? Zelfmoordaanslagen in Parijs, Brussel, Nice en Berlijn hebben de aandacht voor burgerveiligheid in Europa sterk vergroot. Steeds vaker verwijzen politici, veiligheidsexperts en media naar Israël als het voorbeeld van goed georganiseerde burgerveiligheid. Maar wat is dat Israëlische veiligheidsmodel precies? Is het toepasbaar op Europa en welk wereldbeeld importeert ons continent daarmee?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Boer zoekt voedselflat

Wereldwijd wordt geëxperimenteerd met 'vertical farming', 'rooftop gardening' en zelfs landbouw op zee. Op dit moment is ons voedselsysteem inefficiënt georganiseerd. Ons voedsel legt vele kilometers af, gebruikt veel water, wordt verspild en vervuilt het milieu. Toch moeten de zeven miljard aardbewoners, veelal in grote steden woonachtig, gevoed worden. Om dat op een duurzame manier te doen, moet voedselproductie voor een aanzienlijk deel geïntegreerd worden in de stedelijke infrastructuur. Voedselflats en stadslandbouw zijn daarvoor belangrijke alternatieven. Nederland is, na de Verenigde Staten, de tweede landbouwexporteur ter wereld. Van overal komen boeren, tuinders, onderzoekers en burgemeesters naar ons land om zich te informeren. Maar komt onze positie als exportland onder druk te staan als steeds meer bedrijven van over de hele wereld met onze kennis zelf hun groente en sla verticaal en lokaal gaan verbouwen?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: De nieuwe zijderoute

Tot vandaag was de wereldgeschiedenis een westers gecentreerde onderneming, gebaseerd op de stelling dat iedereen zou moeten zijn zoals wij, of tenminste zo zou moeten worden. Volgens de Britse historicus Peter Frankopan, schrijver van de wereldwijde bestseller 'De Zijderoutes', heeft het Westen zich op die manier volledig vervreemd van de rest van de wereld. Het oude Europa is in verval en de economische voorspoed in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gaat aan onze neus voorbij. Het machtscentrum verschuift langs de lijnen van de nieuwe zijderoute, van west naar oost. Hoe zullen wij ons aan die nieuwe wereldorde moeten aanpassen? Volgens Frankopan is het hoog tijd voor een herijking van onze werkelijkheid. Voordat we kunnen begrijpen waar het naartoe gaat met de wereld en voordat we daarop kunnen reageren, moeten we anders naar onszelf leren kijken. Door terug te kijken, ver terug te kijken, houdt hij ons een spiegel voor, die uiteindelijk haarscherp laat zien dat we ons zullen moeten aanpassen, of we nou willen of niet.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Schaliecowboys

Energie is een belangrijk wapen in een gemondialiseerde wereldeconomie. Sinds 2013 brengt de Verenigde Staten zijn fossielrijke tegenstanders belangrijke slagen toe met de winning van schaliegas en schalieolie uit de eigen bodem. Met een grote prijzenslag tot gevolg. De Texaanse schalieproducenten die de prijzenslag overleefd hebben zijn de nieuwe helden van de Verenigde Staten. Onder 'drill-president' Trump staan de schaliecowboys te trappelen om ook Europa te helpen energie-onafhankelijk te worden. Undercover in Trumpland.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: All in the game

De game 'Horizon Zero Dawn' oogst sinds de wereldwijde release maart 2017 alom lovende kritieken. Het spel, waarvan binnen een maand 2,6 miljoen exemplaren zijn verkocht, werd ontwikkeld door het enige mondiaal opererende gamebedrijf in Nederland: Guerrilla Games. Hoe is dit populaire exportproduct tot stand gekomen? Wat is er nodig om een nieuwe wereld te scheppen uit het niets? En wat is de aantrekkingskracht van deze virtuele wereld? 'Horizon Zero Dawn' is een zogenaamde 'open wereld game' en geeft spelers de mogelijkheid om een zeer gedetailleerde, toekomstige wereld te verkennen vanuit het perspectief van het roodharige meisje Aloy. VPRO Tegenlicht kreeg unieke toegang en volgde het team van Guerrilla Games achter de schermen. Kan de echte wereld in al zijn saaie stroperigheid straks nog op tegen de virtuele verleiding van games?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Uitdagers en aanpakkers

In een tijd van toenemende polarisatie, politiek geharrewar en een dalend vertrouwen in overheid en instituties, zijn mensen die op een positieve manier verandering proberen te organiseren van groter belang dan ooit. Via de VPRO Tegenlicht-webapp konden bezoekers uitdagers en aanpakkers aandragen. Mensen die met initiatieven in eigen buurt of netwerk de wereld een zetje in de goede richting geven. In deze aflevering worden vijf van deze uitdagers en aanpakkers geportretteerd. Welke veranderingen weten zij, los van instellingen en overheid, voor elkaar te krijgen? Allemaal hebben ze met elkaar gemeen dat ze niet naar de politiek wijzen voor oplossingen. Dat ze niet houden van lang vergaderen en van klagen op sociale media. Maar dat ze, allemaal op hun eigen manier, met hun inventiviteit en met de mogelijkheden die hen ter beschikking staan, een bijdrage leveren aan de samenleving. Door buiten gebaande paden gewoon aan de slag te gaan.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Boer zoekt voedselflat

Wereldwijd wordt geëxperimenteerd met 'vertical farming', 'rooftop gardening' en zelfs landbouw op zee. Op dit moment is ons voedselsysteem inefficiënt georganiseerd. Ons voedsel legt vele kilometers af, gebruikt veel water, wordt verspild en vervuilt het milieu. Toch moeten de 7 miljard aardbewoners, veelal in grote steden woonachtig, gevoed worden. Om dat op een duurzame manier te doen, moet voedselproductie voor een aanzienlijk deel geïntegreerd worden in de stedelijke infrastructuur. Voedselflats en stadslandbouw zijn daarvoor belangrijke alternatieven. Nederland is, na de Verenigde Staten, de tweede landbouwexporteur ter wereld. Van overal komen boeren, tuinders, onderzoekers en burgemeesters naar ons land om zich te informeren. Maar komt onze positie als exportland onder druk te staan als steeds meer bedrijven van over de hele wereld met onze kennis zelf hun groente en sla verticaal en lokaal gaan verbouwen?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Frau Merkel

Angela Merkel is het langstzittende staatshoofd van Europa. Op haar schouders rust de loodzware taak om autoritaire staatshoofden als Poetin, Erdogan en Trump het hoofd te bieden. De chemicus uit het voormalig Oost-Duitsland werd van onopvallend 'meisje van bondskanselier Kohl' de machtigste vrouw van de wereld. Zij is de bewaker van de naoorlogse democratische Europese orde en weet door haar eigen DDR-achtergrond heel goed dat systemen van de ene op de andere dag ten onder kunnen gaan. Merkel staat voor vertrouwen en zekerheid. Juist nu alle politieke verhoudingen in Europa op losse schroeven staan en populistisch rechts in verkiezingsjaar 2017 grote winst lijkt te boeken, kiezen de Duitsers hoogstwaarschijnlijk toch voor Merkel. Wat kan een herkozen bondskanselier voor de toekomst van Europa betekenen? Volgens haar biograaf Bollmann 'is haar grootste vijand Merkel zelf, als ze er echt in gaat geloven dat ze onmisbaar is.'

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Wij-samenleving

Als er in Nederland een epicentrum is aan te wijzen voor de opkomst van het populisme, dan is het Rotterdam. Daarnaast is de stad ook het toonbeeld van hoe divers Nederland er over tien, twintig jaar uit zal zien. Nederlands meest diverse stad telt 180 nationaliteiten en bestaat voor de helft uit inwoners van niet-westerse afkomst. In de gemeenteraad staan twee lokale partijen tegenover elkaar: de populisten van het eerste uur van Leefbaar Rotterdam en de door de islam geïnspireerde NIDA. Hoe wordt er politiek bedreven in een stad waar het politieke midden steeds verder lijkt af te brokkelen? Juist in deze stad zorgde Pim Fortuyn voor een politieke aardverschuiving. Veertig jaar lang had de PvdA Rotterdam bestuurd, maar in 2002 stemde bijna veertig procent van de kiezers op Leefbaar Rotterdam. Sindsdien trekt de partij continu ongeveer dertig procent van de Rotterdamse kiezers. Anders dan de PVV is het Leefbaar Rotterdam gelukt om met populistische standpunten toch een echte bestuurderspartij te worden. Zelf wijst de partij haar succes toe aan de opvatting dat zij echt luistert naar de bewoners van Rotterdam. In 2013 ontstond in Rotterdam een emancipatiebeweging onder moslims om de strijd aan te gaan tegen de verrechtsing van de Rotterdamse gemeentepolitiek: NIDA. Voorman is het voormalig Groenlinks-gemeenteraadslid Nourdin El Ouali. De partij profileert zich met de slogan: 'Rotterdamse DNA, Islamitische inspiratie'. Het lukte NIDA om in 2014 met twee zetels de Rotterdamse gemeenteraad binnen te komen en sindsdien maakt de partij zich hard voor een andere visie op integratie en voor de godsdienstvrijheid van moslims. Tussen deze twee uitersten bevindt zich burgemeester Ahmed Aboutaleb. Om de grote spanningen in de stad na de terroristische aanslagen in Europese steden en de couppoging in Turkije op te vangen, startte Aboutaleb in 2015 met de 'Wij-samenleving'. Een project waarmee hij probeert een open gesprek tussen Rotterdammers van verschillende culturele achtergronden te organiseren en zo concreet mogelijk de kloof tussen burger en politiek te dichten. Rotterdam lijkt vijftien jaar na Fortuyn nog steeds voor te lopen op de landelijke politiek. Wie is het 'wij' volgens Aboutaleb en hoe wordt zijn 'wij' beleefd in een stad waarin de tegenstellingen juist zo groot lijken. Gunt Rotterdam ons misschien een blik in de toekomst van een verdeeld Nederland zonder een politiek midden? Met o.a.: Nourdin El Ouali (fractievoorzitter NIDA), Ahmed Aboutaleb (burgemeester Rotterdam) en Ronald Buijt (fractievoorzitter Leefbaar Rotterdam).

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: De nieuwe zijderoute

Tot vandaag was de wereldgeschiedenis een westers gecentreerde onderneming, gebaseerd op de stelling dat iedereen zou moeten zijn zoals wij, of tenminste zo zou moeten worden. Volgens de Britse historicus Peter Frankopan, schrijver van de wereldwijde bestseller 'De Zijderoutes', heeft het Westen zich op die manier volledig vervreemd van de rest van de wereld. Het oude Europa is in verval en de economische voorspoed in Azië, Afrika en Zuid-Amerika gaat aan onze neus voorbij. We hebben geen vrienden meer oostelijk van Venetië, zegt Frankopan. Het machtscentrum verschuift langs de lijnen van de nieuwe zijderoute, van west naar oost. Hoe zullen wij ons aan die nieuwe wereldorde moeten aanpassen? We leven in verwarrende tijden. We appen alsof ons leven ervan afhangt, verschansen ons achter nieuwe grenzen en stemmen steeds nationalistischer. We zijn ervan overtuigd dat we in de beste, welvarendste en veiligste regio ter wereld leven. We denken kortom onszelf en de wereld goed in de smiezen te hebben, maar we worden verrast door nieuwe ontwikkelingen en gevaar wat we niet hebben zien aankomen. 'Logisch', zegt Frankopan, 'want wij zijn het product van onze eigen zelfoverschatting, onze diepgewortelde arrogantie, onze historische onbetrouwbaarheid en ons intrinsiek gebrek aan zelfreflectie.' Zo weigeren we te geloven dat er zich buiten de grenzen van onze welvaart een nieuwe orde aandient die grote politieke, economische en culturele invloed heeft op de wereld zoals we die denken te kennen. Volgens Frankopan is het hoog tijd voor een herijking van onze werkelijkheid. Voordat we kunnen begrijpen waar het naartoe gaat met de wereld en voordat we daarop kunnen reageren, moeten we anders naar onszelf leren kijken. Door terug te kijken, ver terug te kijken, houdt hij ons een spiegel voor, die uiteindelijk haarscherp laat zien dat we ons zullen moeten aanpassen, of we nou willen of niet.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Superfort Europa

Het budget dat Brussel heeft voor de bewaking van de Europese grenzen is de laatste jaren snel gestegen. De reden: terrorisme en het toenemende aantal vluchtelingen. De nieuwe surveillancetechnologie is een groeimarkt waar door de defensie-industrie de nieuwste snufjes ingezet worden. De markt wint ook letterlijk aan terrein door de deals die Brussel in navolging van de Turkije-deal met Noord-Afrikaanse landen afsluit. Geld, kennis en technologie in ruil voor het verleggen van de grenzen van Europa.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Uitdagers van de democratie

Er staat veel op het spel voor de Europese democratie in 2017. Populisten zijn een niet meer weg te denken machtsfactor tijdens de verkiezingen in Nederland, Frankrijk en Duitsland. Elders zijn democratisch verkozen autocraten als Erdogan, Poetin en Trump aan de macht. Ook de technologische revolutie, ooit omarmd als hoeder van de vooruitgang, toont inmiddels haar schaduwkant via twitterdemocratie en de macht van nepnieuws op sociale media. De vraag hoe ziek onze democratie is, is sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo dwingend geweest. Moeten we haar opnieuw uitvinden? Of gaat het roer definitief om? Is onze democratie een relikwie uit lang vervlogen tijden en niet meer bestand tegen de 'vooruitgang'? Niet meer opgewassen tegen de nieuwe krachten die zijn losgemaakt in dit tijdperk van globalisering. Waar immers de paradox geldt dat eigenbelang voor alles gaat. En het is diezelfde globalisering die nieuwe spelers zonder democratische traditie of wensdroom, zoals China en Rusland, een centrale rol op het wereldtoneel heeft gegeven. Ook onze betrokkenheid bij het democratisch proces heeft een gedaanteverwisseling ondergaan. Het politieke debat in de hedendaagse agora voltrekt zich tegenwoordig toch vooral via de sociale media. Die, anders dan de naam doet vermoeden, enkel het eigen gelijk, tunnelvisie en uitsluiting van de ander lijkt te versterken. Hoe kunnen we onze democratie redden, of zijn wij dat punt allang gepasseerd? Of is democratie onderdeel geworden van een achterhaald Europees wereldbeeld? Wat is dan het alternatief? VPRO Tegenlicht maakt een rondgang langs de belangrijkste spelers in dit cruciale verkiezingsjaar 2017. Het is hoog tijd om de democratie opnieuw uit te vinden.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Het tijdperk van de mens

De afgelopen eeuw is de invloed van de mens op onze aarde en atmosfeer dermate groot geworden dat deze door steeds meer wetenschappers als onomkeerbaar beoordeeld wordt. Reden voor de Nederlandse wetenschapper Paul Crutzen om een nieuw geologisch tijdvak, het antropoceen, te introduceren. Geen pleistoceen of holoceen, maar antropoceen. Een geologisch tijdvak waarin de invloed van de mens niet meer uit weg te denken is. Is er nog een weg terug? Of zouden we ons menselijk vernuft ook kunnen gebruiken om de natuur juist een handje te helpen en om te bedenken hoe we dit nieuwe tijdvak zélf vorm kunnen gaan geven?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Black Lives Matter

In 2013 werd in het Amerikaanse stadje Sanford buurtwachter George Zimmerman vrijgesproken van moord op de zeventienjarige Afro-Amerikaanse Trayvon Martin. Aansluitend schreef iemand in een boze reactie op internet: Black Lives Matter. Dit drukte voor Patrisse Cullors zo treffend uit wat er op het spel staat, dat zij er een hashtag voor zette. Binnen korte tijd ging #BlackLivesMatter vervolgens viraal op sociale media. Inmiddels reist Cullors door het land om de zwarte gemeenschap te mobiliseren en is #BlackLivesMatter uitgegroeid tot een nationale beweging. De activisten van #BlackLivesMatter verzetten zich tegen alle vormen van geweld tegen zwarte burgers, inclusief politiegeweld, etnisch profileren en onevenredig zware straffen. De met smartphones opgenomen beelden van politiegeweld in combinatie met reacties op sociale media hebben de situatie zichtbaarder gemaakt dan ooit. #BlackLivesMatter werd daarmee een van de grootste grassroots-bewegingen in de Verenigde Staten.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Digitale burgerdetectives

Wat te doen tegen regimes en legers die niet of nauwelijks informatie verschaffen over incidenten, bomaanslagen, martelingen of misstanden? De burgerdetective zoekt het zelf wel uit. Dankzij beschikbare gereedschappen en data in het digitale domein zijn burgers zelf prima in staat om reconstructies te maken en zo 'de waarheid' te achterhalen. Het zijn de nieuwe ogen van de democratie: organisaties van burgerdetectives, internetspeurders en bloggende specialisten. Ze verzamelen elke dag relevante informatie uit alles wat rondgaat op het wereldwijde web en sociale media. Gegevens over geolocaties, gewelddadigheden, betrokken personen, vernielingen, luchtaanvallen, martelingen, vaarroutes, wapentuig, geraakte doelen en aantallen omgekomen slachtoffers. Door data van dit openbaar beschikbaar bewijsmateriaal (open source intelligence) met elkaar in verband te brengen, is het digitale burgerjournalistennetwerk Bellingcat meer te weten gekomen over het neerschieten van vlucht MH17 dan de nationale onderzoekscommissie. En een 'burger-specialist' die jarenlang het JSF-dossier volgt weet meer dan het gemiddelde Kamerlid. Digitale technologie verandert de relatie tussen staat en burger. Waar het geloof in politici afneemt, stijgt het vertrouwen in de kracht van burgers. Het geweld in de burgeroorlogen van Oekraïne en Syrië of de staatsgreep in Turkije is niet zomaar uit te bannen. Maar als journalisten niet vanuit oorlogsgebied over wandaden kunnen berichten, dan kunnen de 'nieuwe ogen van de democratie' toch in elk geval de ware toedracht proberen te achterhalen om op deze manier daders ter verantwoording te roepen. Het devies van Chris Woods van het digitaal collectief Airwars luidt dan ook: 'Don't think you can wage a secret war or commit atrocities without being seen, not in our digital age!'

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Italiaanse lente

Burgemeester Leoluca Orlando van Palermo, beroemd en geliefd als bestrijder van de maffia, is een man met een missie. Hij wil dat mobiliteit als mensenrecht wordt erkend. In zijn stad heeft Orlando de verblijfsvergunning afgeschaft. Afrikaanse gelukszoekers heet hij persoonlijk welkom in de haven. Hij kwam in 2016 naar Den Haag om zijn aanpak te lanceren tijdens de eerste vergadering van het Global Parliament of Mayors. Kan één burgemeester het verschil maken? Jaarlijks arriveren op Sicilië duizenden migranten uit Afrika die op zoek zijn naar werk en een beter leven. Ze willen verder Europa in, maar de binnengrenzen zijn dicht. Terwijl Italië kreunt en de Europese Unie worstelt met de verdeling van vluchtelingen, verleent burgemeester Orlando tijdens een feestelijke ceremonie burgerschap aan economische migranten in Sicilië. Hij ziet een toekomst waarin de economie groeit door een onbelemmerde circulatie van kapitaal, informatie, mensen, goederen en diensten. In zijn 'Charter van Palermo' stelt Orlando dat migranten recht hebben op woonruimte, werk en gezondheidszorg, ongeacht hun verblijfsstatus. Hij keert zich daarmee tegen het landelijke beleid van de 'tirannie van de verblijfsvergunning' en zet de macht van zijn stad in om migranten te beschermen.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: De eerlijke onderneming

Ontwerper Bas van Abel besloot een mobiele telefoon te maken, waarbij mens en natuur zo min mogelijk worden uitgebuit. De dilemma's die hij bij het produceren van zijn Fairphone tegenkomt, zijn lessen voor iedereen die een eerlijke onderneming nastreeft. 'If you can't open it, you don't own it' is het motto van Bas van Abel. Hij wilde weten waarom telefoonproducenten een hermetisch afgesloten zwarte doos leveren die wij als consument niet mogen openen. Wanneer hij als ontwerper aan zijn zoektocht begint, wil hij eerst de hele productieketen kunnen begrijpen, om hem daarna te veranderen.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Cultuurbarbaren

Is kunst slechts een markt geworden waarbij alleen de bezoekersaantallen van musea tellen of de sterrenstatus van een kunstenaar als Ai Weiwei? Alessandro Baricco, auteur van 'De Barbaren', ontwaart een nieuw cultuuroptimisme. Kunstenaars van nu dienen zich te engageren met de werkelijkheid om ons heen. De Britse kunstenaar Isaac Julien liet tijdens de 56e Biënnale in Venetië uit het werk van Karl Marx voorlezen. Dat terwijl de privéjachten net aanmeerden aan de kade voor de opening. En Julien zelf door Rolls Royce wordt gesponsord. Reden voor cultuurpessimisten om het 'einde van de kunst' te verkondigen. Kunst zou teveel in de greep zijn geraakt van kapitaal, sterrenstatus, design en digitale massacultuur. Zo niet volgens de Italiaanse auteur Alessandro Baricco. Hij betoogt dat onze cultuurbeleving zich alleen maar aan het aanpassen (muteren) is. En dat zou ons juist optimistisch moeten stemmen. Om kunst nog betekenisgevend te laten zijn, dient het zich te engageren met de maatschappelijke werkelijkheid om ons heen. Zich te herladen met vers engagement. Baricco richtte daarom in Turijn een schrijfschool op, om volgens deze opvattingen een nieuwe generatie geëngageerde schrijvers op te leiden. De nieuwe betekenis van de kunst is te herkennen in het Engelse kunstenaarscollectief Assemble Studios, dat in 2015 de Turner Prize won. Het uit achttien jonge architecten en designers bestaande collectief besloot zonder winstoogmerk woningen in een arbeiderswijk in Liverpool te verbeteren en naast de burgers te gaan staan tégen de sloopplannen. We zien het ook terug in het werk van ontwerper Femke Herregraven, waarin zij zichtbaar maakt hoe onze mondiale financiële markten met elkaar communiceren. En tijdens de 'Dark Ecology'-reis naar het meest noordwestelijke puntje van Rusland, waar kunstenaars en filosofen de nieuwe relaties tussen natuur, industrie, vervuiling en klimaat onderzoeken. Tenslotte probeert kunstenaar Renzo Martens de plantagearbeiders in de jungle van oostelijk Congo te verheffen uit hun erbarmelijke arbeids- en leefomstandigheden. Dit doet hij door de plantagearbeiders zichzelf te laten exploiteren met het maken van beeldhouwwerken van chocolade.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Slapend rijk

Welke invloed heeft de razendsnel groeiende deeleconomiegigant Airbnb op de sociale structuur van een stad? Het motto van Airbnb: deel je huis, maak nieuwe vrienden en word slapend rijk. Wat blijft er over van een stad als veel van haar bewoners er slechts een paar dagen verblijven?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Race naar de ruimte

We staan aan het begin van de kolonisatie van de ruimte. Talloze partijen koesteren grote ambities om de ruimte te verkennen voor toerisme, transport en grondstoffen. Het is een race waarbij langzaam maar zeker de noodzaak van heldere spelregels voor het betreden en gebruik van die ruimte duidelijk wordt. Ruimtejurist Frans von der Dunk is momenteel een van de weinigen op de wereld die daarin duidelijkheid probeert te scheppen. De race naar de ruimte gaat over de claims die gemaakt kunnen worden, op de ruimte zelf, op de verschillende planeten en op asteroïden. Iedereen lijkt nu wel naar de ruimte te willen. Of je nu de nationale vlag van China, Tsjechië of Israël wilt planten of grondstoffen wilt winnen. Of je bedrijf Deep Space Industries of Planetary Resources is of dat je Elon Musk dan wel Richard Branson heet. Landen hebben strategische en politieke belangen, bedrijven hebben commerciële belangen en steeds meer vermogende avonturiers willen op ruimteontdekkingsreis. Tot nu toe is de 'Space Treaty' uit 1967 als uitgangspunt genomen voor het 'ruimterecht' maar die zijn totaal verouderd. De massale en onomkeerbare wedloop die nu voor de ruimte in de startblokken staat schreeuwt om nieuwe en voor iedere betrokkene heldere wetgeving. Frans von der Dunk is professor Space Law aan de University of Nebraska en heeft het eerste handboek voor de ruimte geschreven. Hij hoopt hiermee het eerste echte standaardwerk voor de nieuwe ruimtewetgeving te hebben geschreven.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: TTIP: Recht van de sterkste

Het voorgenomen vrijhandelsverdrag tussen de VS en Europa (TTIP) leidt tot zorgen over het Europese zelfbeschikkingsrecht. Volgens minister van handel Liliane Ploumen zou TTIP in 2016 al werkelijkheid kunnen worden; de onderhandelingen zijn in volle gang. Als de EU het handelsverdrag ratificeert, vrezen critici dat Noord-Amerikaanse normen en waarden ten aanzien van (voedsel-)veiligheid, arbeidsrechten en consumentenrechten zwaarder zullen gaan wegen. Geeft Europa aangaande belangrijke collectieve verworvenheden en burgerbescherming niet zijn zelfbeschikkingsrecht op? Het onderdeel in het handelsverdrag dat het meeste ter discussie staat is ISDS, het 'investor-state dispute settlement', op basis waarvan bedrijven de wetten en regels van een land kunnen aanvechten als die hun investeringen kunnen schaden. Dat stelt multinationals in staat om democratisch genomen besluiten en bestaande nationale rechtspraak te omzeilen. Om te begrijpen wat de gevolgen daarvan kunnen zijn ging VPRO Tegenlicht naar Canada, dat één van de meest aangeklaagde landen ter wereld werd nadat het een handelsverdrag met de VS had afgesloten. Kan dat ook in Nederland gebeuren? Minister van Economische Zaken Henk Kamp (VVD) sluit ondanks verzet niet uit dat er in Nederland nog naar schaliegas zal worden geboord. De Brits-Koreaans econoom Ha-Joon Chang vraagt zich af wat vrijhandel anno 2015 precies inhoudt. Er is tussen de VS en de EU immers allang een grotendeels vrij verkeer van goederen met weinig tariefmuren. Dus welk belang dienen het omstreden TTIP en ISDS eigenlijk? En in dienst van wíe of wát staat het recht als het gaat om internationale investeringsarbitrage? Het recht van de sterkste?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: De Chinese Wereldorde

De heersende orde van de Wereldbank en het IMF heeft sinds kort een Chinese tegenhanger, de Asian Infrastructure Investment Bank, waarmee China een enorm infrastructuurproject wil financieren om Azië en Europa met elkaar te verbinden, een nieuwe Zijderoute. Dit nieuwe internationale financiële instituut dwingt Europa kleur te bekennen. De Britten besloten om tegen het dringende advies van de Verenigde Staten in, lid te worden, en ook Nederland heeft zich bij het Chinese initiatief aangesloten. Volgens China-watcher Martin Jacques is dit het begin van een nieuwe Chinese wereldorde. Hoe de Chinese moderniteit van de 21ste eeuw er uitziet.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: De doorbraak van duurzaam

Het staat niet in de krant, maar er trekt een stille revolutie door de wereld: Duurzame energie is goedkoper aan het worden dan energie opgewekt uit fossiele brandstoffen. Dat betekent in toenemende mate dat een keuze voor wind- en zonne-energie geen ethische meer is, maar een economische. En dat zal de overgang naar duurzame energie sterk versnellen. In landen als Brazilië, Australië, Chili en delen van de Verenigde Staten is de overweging om over te gaan op duurzame energie nu al een puur economische geworden. En de komende jaren zal de prijs van zonne- en windenergie in snel tempo verder dalen en het aantal landen waar het break-even point voor duurzame energie doorbroken wordt, verder toenemen. Verrassende nieuwkomer is bijvoorbeeld Marokko, waar de overheid verwacht in 2020 al meer dan veertig procent van de elektriciteitsvraag met zonne-energie te kunnen voldoen. In Spanje is zonne-energie al goedkoper maar de verwachting is dat dat binnenkort ook voor windenergie zal gelden. Duitsland verwacht in 2017 het duurzame omslagpunt te bereiken. Nederland laat voorlopig nog even op zich wachten.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Gimme Shelter

De confrontatie tussen onze wereld en die van de vluchtelingen heeft een nieuw stadium bereikt. We kunnen niet langer om die 'anderen' heen en doen alsof ze er niet zijn. Maar de politiek lijkt vooralsnog niet in staat tot echte oplossingen. Veel burgers willen zich niet meer afwenden van de humanitaire ramp en komen zelf in actie. Welke nieuwe ideeën en oplossingen worden er ontwikkeld voor de toenemende vluchtelingenstroom? Dagelijks komen dode lichamen en overvolle boten aan op de Europese stranden. Vanuit de Balkan proberen vluchtelingen massaal te voet de grens met Oostenrijk over te komen. In Calais worden elke nacht massaal pogingen ondernomen om Engeland te bereiken. Waar de politiek er maar niet in lijkt te slagen echte oplossingen te vinden, nemen steeds meer burgers zelf het initiatief voor hulp aan de vluchtelingen. VPRO Tegenlicht toont nieuwe antwoorden en ontwerpen, geïnspireerd door zowel pragmatisme als naastenliefde. Zo moeilijk is het toch niet om elkaar in de ogen te kijken en vluchtelingen te zien als de mensen die ze zijn? Of toch wel? Voor de toekomst is de grootste opgave wellicht dit: om elkaar gewoon te zien als mensen, met een verhaal, mogelijkheden en een toekomst. En daarmee begrippen als burgerschap en identiteit opnieuw te definiëren.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: De Slimme Staat

Men denkt dat nieuwe technologie wordt ontwikkeld door hippe bedrijven als Google en Apple. Maar is dat wel zo? Welke rol spelen overheid en het bedrijfsleven in het Europese innovatieklimaat? De iPhone kan niet zonder internet, gps en touchscreen technologie. Al deze onderdelen vinden hun oorsprong niet bij Apple maar bij onderzoeksinstituten, universiteiten en door de overheid gesubsidieerde bedrijven. VPRO Tegenlicht onderzoekt waar nieuwe technologieën, van medicijnen tot technische snufjes, precies vandaan komen, wie voor de ontwikkeling betaalt en wie eraan verdient.

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Offline als luxe

Altijd en overal online. Dat klinkt mooi, maar heeft een keerzijde. We zijn tot in de slaapkamer verbonden met het internet. Het is de ambitie van bedrijven als Google en Facebook om de hele wereld te verbinden, zodat we altijd en overal online zijn. In Sri Lanka laat Google luchtballonnen op, die de eilandstaat van gratis wifi voorzien. Op de grond communiceren apparaten met elkaar via het Internet-of-Things. We worden 'glazen burgers' in een doorzichtig huis, levenslang aan een draadloos infuus en via smartphones permanent te volgen. Een kleine maar groeiende groep mensen neemt afscheid van het altijd verbonden bestaan en onderzoekt manieren om zelf de regie te behouden over de eigen verbondenheid. Wat kunnen we van hen leren over leven in de digitale tijd? Hoe ziet het leven eruit in de zogenaamde 'white spots', plekken zonder verbinding?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Slimme Steden

Technologiebedrijven schetsen een aanlokkelijke toekomstvisie voor het toenemende aantal stadsbewoners. Een goed georganiseerd leven in zogenaamde smart cities waar bewoners en apparaten zijn aangesloten op The Internet of Things en alles en iedereen met elkaar verbonden is. Maar welke prijs betaalt de burger voor deze ambitieuze technologische droom?

Deze uitzending bekijken

VPRO Tegenlicht

VPRO Tegenlicht: Volk, macht en Varoufakis

Als Europese machthebbers niet snel gaan luisteren naar hun burgers, dan is het volgens econoom Yanis Varoufakis snel gedaan met de Europese Unie. De voormalige Griekse minister van Financiën is daarom een politieke grassroots-beweging gestart, waarmee hij de strijd aanbindt tegen degenen die de economie beheersen en de politiek kannibaliseren. Hoe ziet een nieuw, echt democratisch bestuurd Europa eruit?

Deze uitzending bekijken